Uchwały antysmogowe: porównanie terminów w czterech regionach

Dlaczego terminy nie są takie same w całej Polsce

Nie ma jednej ogólnokrajowej daty, do której trzeba w Polsce wymienić stary kocioł. Terminy wyznaczają uchwały antysmogowe, czyli akty prawa miejscowego przyjmowane przez sejmiki województw. Każdy sejmik decyduje osobno o tym, kiedy zaczyna, jak długi daje okres przejściowy i na ile etapów rozkłada wygaszanie kolejnych grup urządzeń.

Stąd bierze się rozjazd między regionami. Województwo, które przyjęło uchwałę wcześnie i rozpisało ją na kilka etapów, ma dziś ostatni z nich za sobą. Sąsiednie, które ruszyło kilka lat później, jest wciąż w połowie harmonogramu. Dla Ciebie oznacza to sytuację, którą trudno zaakceptować przy pierwszym zetknięciu: ten sam model kotła, ta sama klasa i ten sam rok produkcji mają po dwóch stronach granicy administracyjnej dwa różne statusy prawne.

Do tego dochodzi druga warstwa przepisów. Rada miasta może przyjąć rozwiązanie ostrzejsze od wojewódzkiego i dokładnie tak stało się w Krakowie. Ustalenie samego województwa bywa więc niewystarczające, jeśli budynek stoi w granicach dużego miasta.

Warto też zwrócić uwagę na to, czego uchwała w ogóle dotyka. Jedne regulują wyłącznie parametry urządzenia, czyli klasę kotła albo zgodność z wymaganiami ekoprojektu. Inne dodatkowo zamykają listę paliw, którymi wolno palić. To rozróżnienie stoi za większością nieporozumień opisanych w dalszej części tekstu, bo zakaz dotyczący paliwa działa zupełnie inaczej niż wymóg dotyczący kotła.

Cztery województwa i Kraków: co obowiązuje i do kiedy

Instal-House pracuje w czterech województwach i w każdym z nich harmonogram jest na innym etapie. Poniższe zestawienie opiera się na tekstach uchwał opublikowanych w dziennikach urzędowych, stan na 30 lipca 2026 roku.

Etap harmonogramu w regionach obsługiwanych przez Instal-House, stan na 30 lipca 2026.

Obszar	Co obowiązuje w tej chwili	Data, która jest jeszcze przed Tobą
Świętokrzyskie	Harmonogram zamknięty, wszystkie etapy minęły. Dopuszczony jest wyłącznie kocioł z ekoprojektem, a samo świadectwo klasy 5 to za mało.	Żadnej. Wymóg działa w pełnym zakresie już dziś.
Małopolskie	Kotły klasy 5 uruchomione przed 1 lipca 2017 roku mogą pracować do końca żywotności.	31 grudnia 2026 roku, czyli ostatni dzień pracy kotłów klasy 3 i 4.
Kraków, obszar miasta	Zamknięta lista paliw: gaz ziemny, LPG, biogaz i lekki olej opałowy. Węgiel, drewno, pellet oraz pozostała biomasa objęte zakazem.	Żadnej. Zakaz obowiązuje od 1 września 2019 roku.
Łódzkie	Kotły klasy 5 uruchomione przed 1 maja 2018 roku mogą pracować do końca żywotności.	1 stycznia 2028 roku dla klas 3 i 4, więc ostatni legalny dzień ich pracy to 31 grudnia 2027 roku.
Mazowieckie	W Warszawie obowiązuje zakaz węgla kamiennego, drewno pozostaje dopuszczone w urządzeniach spełniających wymagania ekoprojektu.	1 stycznia 2028 roku, koniec dla kotłów klasy 3 i 4.

W małopolskim zadziałał już wcześniejszy etap: od 30 kwietnia 2024 roku nie wolno eksploatować kotłów pozaklasowych, a kominki muszą spełniać wymagania ekoprojektu albo osiągać sprawność co najmniej 80 procent, albo mieć zamontowany odpylacz. Jeśli więc Twoje urządzenie nie ma żadnego świadectwa klasy, data 31 grudnia 2026 roku Cię nie dotyczy, bo termin dla takiego kotła minął dwa lata wcześniej.

W łódzkim wcześniejsze etapy również są już za nami. Data 1 stycznia 2028 roku dotyczy tam wyłącznie kotłów klasy 3 i 4, a to oznacza, że ostatnim dniem ich legalnej pracy jest 31 grudnia 2027 roku. Ta sama data graniczna dla klas 3 i 4 obowiązuje w mazowieckim, więc oba regiony mają w tym punkcie identyczny kalendarz.

Świętokrzyskie jest w tym zestawieniu jedynym regionem bez daty w przyszłości i łatwo odczytać to opacznie. Brak terminu nie oznacza łagodniejszych przepisów, tylko przepisy już domknięte. Kryterium jest tam wyższe niż w pozostałych województwach z tabeli, bo nie wystarcza klasa 5 - liczy się zgodność z ekoprojektem, a ocena dotyczy stanu na dziś, nie na przyszły rok.

Terminy zweryfikowane na tekstach uchwał antysmogowych publikowanych w dziennikach urzędowych województw, stan na 30 lipca 2026 roku. Kary, zasady kontroli oraz dostępne dofinansowanie rozpisujemy osobno w poradniku Wymiana kopciucha w 2026.

Kraków: osobna uchwała i granica, którą łatwo przeoczyć

O krakowskich przepisach warto wiedzieć nawet wtedy, gdy mieszkasz kilkadziesiąt kilometrów dalej, bo to z nich wzięła się większość krążących po kraju opowieści o zakazie palenia drewnem.

W granicach miasta obowiązuje zamknięta lista paliw. Dopuszczone są gaz ziemny, LPG, biogaz i lekki olej opałowy. Wszystko poza tą listą jest zakazane: węgiel, drewno, pellet i każde inne paliwo pochodzenia roślinnego. Nie ma przy tym znaczenia, jaką klasę ma urządzenie ani czy spełnia wymagania ekoprojektu, bo miejska uchwała ocenia paliwo, a nie kocioł. To najdalej idąca regulacja tego typu w Polsce i obowiązuje od 1 września 2019 roku.

Zasięg tych przepisów kończy się dokładnie na granicy administracyjnej miasta. Gminy sąsiednie, w tym Wieliczka, podlegają uchwale małopolskiej z tabeli wyżej, tej samej co Tarnów, Bochnia czy Nowy Sącz. Zamknięta lista paliw ich nie obejmuje, a kryterium jest klasa urządzenia i data jego uruchomienia.

Ta granica myli w obie strony. Adres pocztowy odnoszący się do stolicy Małopolski, miejski numer kierunkowy i codzienne dojazdy do pracy w mieście nie przenoszą miejskich przepisów na dom stojący poza jego granicami. Działa to też odwrotnie: właściciele domów w obrębie miasta bywają przekonani, że wystarczy im nowy kocioł z ekoprojektem, podczas gdy problemem jest tam samo paliwo, a nie klasa urządzenia.

Konsekwencja praktyczna jest taka, że w mieście i w gminie oddalonej o kilka kilometrów sensowny wybór nowego źródła ciepła wygląda inaczej. W jednym przypadku rozmowa zaczyna się od dostępu do sieci gazowej albo od pompy ciepła, w drugim otwarty pozostaje także kocioł na paliwo stałe spełniający wymagania ekoprojektu.

Pogranicza województw: tam pomyłka jest najłatwiejsza

Największe zamieszanie panuje tam, gdzie granica województwa przecina okolicę, w której ludzie jeżdżą do tego samego sklepu i wzywają tego samego kominiarza. Sąsiad zza miedzy potrafi mieć zupełnie inny termin, a rozmowa przy płocie jest w tej sprawie najgorszym możliwym źródłem informacji.

W naszym zasięgu takich stref jest kilka:

• Świętokrzyskie i małopolskie. Po jednej stronie granicy wymagany jest już ekoprojekt, po drugiej kocioł klasy 5 uruchomiony przed 1 lipca 2017 roku może dopracować do końca żywotności. Miechów i Olkusz, mimo bliskości granicy, rozliczają się z uchwały małopolskiej.
• Świętokrzyskie i mazowieckie. Radom leży w województwie mazowieckim, więc dotyczy go data 1 stycznia 2028 roku dla kotłów klasy 3 i 4, a nie zamknięty już harmonogram świętokrzyski, choć do Kielc ma stamtąd bliżej niż do Warszawy.
• Łódzkie i mazowieckie. Data dla klas 3 i 4 jest w obu regionach ta sama, ale mazowiecka uchwała dokłada warszawski zakaz węgla kamiennego, którego uchwała łódzka nie zna.
• Kraków i gminy podmiejskie. To nie jest granica województw, tylko granica miasta, a różnica w przepisach bywa większa niż między niejednym sąsiadującym regionem.

Zdarza się też pomyłka odwrotna, czyli przeniesienie na własny dom przepisu usłyszanego w ogólnopolskich mediach. Duża część takich doniesień dotyczy Krakowa albo Warszawy i nie ma zastosowania do domu pod Kielcami ani pod Bełchatowem. Regulacja miejska brzmi mocniej, więc szybciej rozchodzi się w rozmowach, a potem wraca jako przekonanie, że drewna nie wolno palić nigdzie.

Jeśli budynek stoi blisko granicy, jedyną pewną drogą jest sprawdzenie, w którym województwie i w której gminie leży działka, a nie to, dokąd jeździsz po zakupy i gdzie masz lekarza rodzinnego. Rzadkie przypadki, w których granica przechodzi przez samą nieruchomość, warto wyjaśnić bezpośrednio w urzędzie gminy.

Co przesądza o tym, które przepisy Cię obowiązują

Kryterium jest jedno i nie ma nic wspólnego z Twoimi dokumentami osobistymi: liczy się położenie budynku, w którym pracuje urządzenie grzewcze.

• Zameldowanie nie ma znaczenia. Możesz być zameldowany w Warszawie i ogrzewać dom w łódzkim, a podczas kontroli sprawdzany jest kocioł, nie dowód osobisty.
• Adres korespondencyjny, miejsce zamieszkania właściciela ani siedziba firmy będącej właścicielem budynku również niczego nie zmieniają.
• Każdy budynek rozlicza się osobno. Dom całoroczny w jednym województwie i dom letniskowy w drugim podlegają dwóm różnym uchwałom, z dwoma różnymi terminami.
• Decyduje przynależność działki do gminy i województwa, a nie odległość do najbliższego dużego miasta ani przyzwyczajenia komunikacyjne mieszkańców.
• Data uruchomienia urządzenia bywa równie ważna jak jego klasa. W małopolskim i łódzkim to ona rozstrzyga, czy kocioł klasy 5 może pracować do końca żywotności.

Ostatni punkt jest w praktyce najbardziej kłopotliwy, bo wymaga dowodu. W małopolskim granicą jest 1 lipca 2017 roku, w łódzkim 1 maja 2018 roku. Kotły klasy 5 uruchomione przed tymi datami mają prawo pracować do końca żywotności, więc data montażu staje się elementem dokumentacji, którą trzeba mieć pod ręką: protokół uruchomienia, faktura, wpis serwisanta w karcie gwarancyjnej.

Jeżeli kupiłeś dom z zamontowanym już kotłem, ta data nie znika razem z poprzednim właścicielem. Warto poprosić o dokumentację urządzenia jeszcze przy przekazaniu nieruchomości, bo po latach bywa nie do odtworzenia, a bez niej trudno wykazać, że kocioł mieści się w wyjątku dotyczącym klasy 5.

Jeśli w Twoim budynku pracuje kilka urządzeń, na przykład kocioł i kominek, każde z nich oceniane jest osobno. Zakres naszej pomocy przy takiej ocenie opisujemy na stronie doradztwa technicznego.

Czego uchwały antysmogowe nie zakazują

Wokół uchwał narosło więcej nieporozumień niż wokół samych terminów. Kilka z nich powtarza się na tyle często, że warto oddzielić je od tego, co faktycznie zapisano w przepisach.

• Nie wprowadzają ogólnopolskiego zakazu palenia drewnem. Zamknięta lista paliw obowiązuje w Krakowie, a w Warszawie zakazany jest węgiel kamienny, przy czym drewno pozostaje tam dopuszczone w urządzeniu spełniającym wymagania ekoprojektu.
• Nie każą wymieniać wszystkiego naraz. W małopolskim i łódzkim kotły klasy 5 uruchomione przed datą graniczną mogą pracować do końca żywotności, a nie do konkretnego dnia w kalendarzu.
• Nie zakazują kominków. W małopolskim kominek musi spełniać wymagania ekoprojektu albo mieć sprawność co najmniej 80 procent, albo być wyposażony w odpylacz. To są warunki, a nie zakaz posiadania.
• Nie nakazują pompy ciepła ani żadnej innej konkretnej technologii. Uchwała mówi, czego nie wolno eksploatować, a wybór spośród rozwiązań dopuszczonych należy do Ciebie i do warunków budynku.
• Nie wykluczają paliw stałych poza obszarami z zamkniętą listą paliw. Urządzenie na pellet albo na drewno, spełniające wymagania ekoprojektu, mieści się w uchwałach świętokrzyskiej, małopolskiej, łódzkiej i mazowieckiej.
• Nie odbierają prawa do dofinansowania. Wymiana wymuszona terminem z uchwały nadal może być objęta programem Czyste Powietrze, o ile spełnia jego warunki.

Osobna sprawa to jakość opału i sposób palenia. Szczegóły dotyczące dopuszczonych rodzajów paliw stałych bywają w poszczególnych uchwałach różne, więc zamiast opierać się na tym, co obowiązuje u znajomych w innym regionie, warto sprawdzić je w tekście uchwały dla swojego województwa albo dopytać w urzędzie gminy.

Powtarza się też przekonanie odwrotne, równie mylne: że skoro urządzenie jest nowe i drogie, to na pewno wszystko jest w porządku. W obszarze z zamkniętą listą paliw cena i klasa kotła nie mają znaczenia, jeśli paliwo nie mieści się na liście. Zgodność sprawdza się zawsze w dwóch krokach - najpierw urządzenie, potem paliwo.

Zasady dofinansowania i progi dochodowe opisujemy w tekście Czyste Powietrze 2026, a różnice między kotłami na biomasę w poradniku Kocioł na pellet, drewno czy kombinowany.

Kontrola: czym wykazujesz zgodność i co grozi za jej brak

W praktyce ciężar wykazania zgodności spoczywa na użytkowniku budynku. Kontrolujący nie musi udowadniać, że kocioł jest za stary - to Ty pokazujesz, że urządzenie mieści się w tym, co uchwała dopuszcza. Dlatego zestaw dokumentów bywa ważniejszy od samego stanu kotłowni.

Dokumenty warto trzymać razem, w kotłowni albo w segregatorze z papierami domu:

• Tabliczka znamionowa urządzenia, czytelna i nieprzemalowana. To pierwsza rzecz, na którą patrzy kontrolujący.
• Świadectwo albo certyfikat z badania, potwierdzający klasę według normy PN-EN 303-5 oraz zgodność z wymaganiami ekoprojektu.
• Instrukcja obsługi i karta gwarancyjna, w których zwykle powtórzone są parametry urządzenia.
• Dokument z datą montażu lub uruchomienia: protokół, faktura, wpis serwisanta. W małopolskim i łódzkim to on rozstrzyga o prawie do pracy kotła klasy 5 do końca żywotności.
• Papiery dotyczące kupionego opału, jeśli otrzymujesz je przy zakupie paliwa stałego.

Brak dokumentów sam w sobie nie przesądza jeszcze o naruszeniu, ale stawia Cię w gorszej pozycji. Urządzenie, przy którym nie da się wykazać żadnej klasy, traktowane jest jak kocioł pozaklasowy, a taki nie jest dziś dopuszczony w żadnym z czterech omawianych województw. Odtworzenie dokumentacji po latach bywa możliwe u producenta, o ile urządzenie ma czytelny numer seryjny.

Sankcja za eksploatację urządzenia niezgodnego z uchwałą wynika z przepisów o ochronie środowiska. Może przybrać formę mandatu nałożonego podczas kontroli albo grzywny orzeczonej przez sąd, jeśli sprawa trafi dalej. Ważniejszy od samej stawki jest mechanizm: kara nie jest jednorazowa i może wrócić przy każdej kolejnej kontroli, dopóki urządzenie pracuje. Osobno i znacznie surowiej traktowane jest utrudnianie kontroli, czyli na przykład niewpuszczenie uprawnionych osób na teren nieruchomości.

Intensywność kontroli jest różna w różnych miejscach i nasila się w sezonie grzewczym, ale planowanie decyzji pod kątem tego, czy ktoś przyjdzie, jest kiepską strategią. Termin z uchwały obowiązuje niezależnie od tego, czy ktokolwiek go wyegzekwuje, a przy sprzedaży domu albo szkodzie zgłaszanej ubezpieczycielowi status źródła ciepła potrafi wrócić w najmniej wygodnym momencie.

Wysokość mandatu i grzywny oraz to, kto prowadzi kontrole w poszczególnych regionach, zestawiamy w poradniku Wymiana kopciucha w 2026.

Kiedy porównywanie terminów przestaje mieć sens

Data z tabeli jest granicą, a nie zaleceniem. Są sytuacje, w których liczenie miesięcy do niej nie ma sensu, bo decyzję i tak trzeba podjąć wcześniej:

• Kocioł jest u kresu żywotności. Jeśli wymaga napraw co sezon, a wymiennik przecieka, termin z uchwały przestaje być głównym argumentem, bo urządzenie nie doczeka końca harmonogramu.
• Planujesz ocieplenie budynku. Kolejność prac wpływa na dobór mocy nowego źródła ciepła, więc zgranie obu tematów daje więcej niż samo zdążenie przed datą.
• Chcesz skorzystać z dofinansowania. Procedura wymaga czasu jeszcze przed rozpoczęciem prac, a kumulacja wniosków tuż przed terminem obowiązującym w danym województwie nie ułatwia sprawy.
• Budujesz nowy dom. Uchwały dotyczą eksploatacji urządzeń już zamontowanych, a przy nowej instalacji i tak wybierasz spośród rozwiązań dopuszczonych dzisiaj.
• Twoje urządzenie jest już poza harmonogramem. W świętokrzyskim nie ma terminu w przyszłości, więc pytanie nie brzmi, ile zostało czasu, tylko czy stan na dziś jest zgodny z uchwałą.

Bywa też odwrotnie i wtedy pośpiech nie jest potrzebny. Kocioł klasy 5 uruchomiony przed datą graniczną w małopolskim albo łódzkim ma prawo pracować do końca żywotności, więc jego wcześniejsza wymiana jest decyzją ekonomiczną, a nie obowiązkiem. Warto ją rozważyć ze względu na koszt paliwa albo wygodę obsługi, ale nie pod presją terminu, który tego urządzenia nie dotyczy.

Kolejność, która porządkuje cały temat, jest krótka. Ustal województwo i gminę, w której stoi budynek. Sprawdź, czy miasto nie ma własnej, ostrzejszej uchwały. Odczytaj klasę urządzenia i datę jego uruchomienia z dokumentacji. Porównaj to z wierszem tabeli dla swojego regionu. Dopiero po tych czterech krokach zaczyna się rozmowa o wyborze nowego źródła ciepła, bo dopiero wtedy wiadomo, z jakiego zbioru rozwiązań wybierasz.

Jeśli po tym przejściu nadal nie masz pewności, na czym stoisz, pomożemy to ustalić przed decyzją zakupową. Ocena obecnego urządzenia i dobór rozwiązania zgodnego z uchwałą dla Twojego regionu mieszczą się w zakresie naszej oferty kotłów i ogrzewania, a przy wymianie wymuszonej terminem sprawdzamy też, czy da się ją połączyć z dofinansowaniem.

Najczęstsze pytania

Skąd mam wiedzieć, która uchwała antysmogowa mnie obowiązuje?

Decyduje położenie budynku, w którym pracuje kocioł. Ustal, w jakim województwie i w jakiej gminie leży działka, a następnie sprawdź, czy miasto nie przyjęło własnych, ostrzejszych przepisów, jak zrobił to Kraków. Nie ma znaczenia, gdzie jesteś zameldowany ani gdzie mieszkasz na co dzień. Jeśli masz dwie nieruchomości w różnych regionach, każda z nich rozliczana jest osobno i może mieć inny termin.

Mieszkam pod Krakowem. Czy obowiązuje mnie zakaz palenia drewnem?

Zamknięta lista paliw obowiązuje w granicach administracyjnych miasta i kończy się dokładnie na nich. Gminy sąsiednie, na przykład Wieliczka, podlegają uchwale małopolskiej, w której kryterium jest klasa urządzenia i data jego uruchomienia, a nie rodzaj paliwa. Ani adres pocztowy, ani dojazdy do pracy w mieście nie zmieniają tego przyporządkowania. Jeśli nie masz pewności, po której stronie granicy stoi dom, potwierdzi to urząd gminy.

Czy kocioł klasy 5 wystarczy w każdym z czterech województw?

Nie. W świętokrzyskim wszystkie etapy harmonogramu już minęły i dopuszczony jest wyłącznie kocioł spełniający wymagania ekoprojektu, więc samo świadectwo klasy 5 to za mało. W małopolskim kotły klasy 5 uruchomione przed 1 lipca 2017 roku mogą pracować do końca żywotności, a w łódzkim analogiczną datą graniczną jest 1 maja 2018 roku. To dlatego przy klasie 5 tak ważny jest dokument z datą montażu.

Jestem zameldowany w innym województwie, niż stoi mój dom. Które przepisy liczą się przy kontroli?

Te, które obowiązują w miejscu położenia budynku. Uchwała antysmogowa jest aktem prawa miejscowego i wiąże ze względu na lokalizację źródła ciepła, a nie ze względu na dane osobowe właściciela czy mieszkańca. Zameldowanie, adres korespondencyjny i siedziba firmy będącej właścicielem nieruchomości nie mają tu znaczenia. Podczas kontroli sprawdzane jest urządzenie stojące w kotłowni oraz dokumenty, które je opisują.

Czym wykazać podczas kontroli, że kocioł jest zgodny z uchwałą?

Najlepiej kompletem dokumentów trzymanym razem: tabliczką znamionową na urządzeniu, świadectwem lub certyfikatem z badania potwierdzającym klasę według normy PN-EN 303-5 i zgodność z wymaganiami ekoprojektu, instrukcją obsługi oraz kartą gwarancyjną. W małopolskim i łódzkim dołóż do tego dokument z datą montażu albo uruchomienia, bo od niej zależy prawo do pracy kotła klasy 5 do końca żywotności. Urządzenie, przy którym nie da się wykazać żadnej klasy, jest traktowane jak kocioł pozaklasowy.

Czy uchwała antysmogowa zakazuje kominka?

Nie zakazuje samego posiadania kominka, tylko stawia warunki. W małopolskim kominek musi spełniać wymagania ekoprojektu albo osiągać sprawność co najmniej 80 procent, albo być wyposażony w odpylacz. To wymóg dotyczący parametrów urządzenia, a nie zakaz. Osobną sytuacją jest obszar z zamkniętą listą paliw, gdzie znaczenie ma to, czym palisz, niezależnie od tego, jak dobre jest samo palenisko.

Co grozi za palenie w kotle, którego uchwała już nie dopuszcza?

Przepisy o ochronie środowiska przewidują mandat nakładany podczas kontroli, a jeśli sprawa trafi do sądu, także grzywnę. Kara nie jest jednorazowa i może wrócić przy każdej kolejnej kontroli, dopóki niezgodne urządzenie pozostaje w użyciu. Znacznie surowiej traktowane jest utrudnianie kontroli, na przykład niewpuszczenie uprawnionych osób na teren nieruchomości. Konkretne stawki i to, kto prowadzi kontrole w poszczególnych regionach, opisujemy w osobnym poradniku o wymianie starego kotła.