Pompa ciepła zimą: odszranianie, mrozy i mity

Dlaczego sprawność spada wraz z temperaturą

Pompa ciepła przenosi energię z powietrza zewnętrznego do wody w instalacji. Im zimniejsze powietrze, tym mniej energii da się z niego pobrać i tym większą różnicę temperatur trzeba pokonać, żeby podgrzać wodę do wymaganego poziomu. Obie te rzeczy działają w tę samą stronę i obniżają sprawność.

Zjawisko jest nieuniknione i wynika z fizyki, a nie z jakości urządzenia. Różnica między modelami polega na tym, jak łagodnie przebiega ten spadek i do jakiej temperatury urządzenie utrzymuje deklarowaną moc.

Dlatego przy porównywaniu ofert warto patrzeć nie na współczynnik COP w warunkach optymalnych, tylko na moc i sprawność w temperaturze projektowej dla danej strefy klimatycznej, czyli tam, gdzie urządzenie ma realnie pracować w najtrudniejszych dniach.

Drugą stroną tego samego równania jest temperatura zasilania instalacji. Przy ogrzewaniu podłogowym pracującym na 35 stopniach spadek sprawności w mrozy jest łagodniejszy niż przy grzejnikach wymagających 55 stopni, bo różnica do pokonania jest mniejsza.

Krzywa grzewcza: ustawienie, które przekłada się na rachunek

Pompa ciepła nie grzeje do jednej, stałej temperatury zasilania. Sterownik wylicza ją na bieżąco z temperatury zewnętrznej, według zależności nazywanej krzywą grzewczą. Im zimniej na dworze, tym cieplejsza woda w instalacji, bo budynek traci wtedy więcej ciepła. Na tym polega cała idea: zamiast grzać mocno i wyłączać się, urządzenie grzeje łagodniej i pracuje dłużej, a właśnie w takiej pracy osiąga najwyższą sprawność.

Krzywą opisują dwa parametry: nachylenie i przesunięcie równoległe. Nachylenie mówi, jak szybko rośnie temperatura zasilania przy spadku temperatury zewnętrznej, i wynika z rodzaju instalacji. Ogrzewanie podłogowe potrzebuje krzywej łagodnej, grzejniki wyraźnie bardziej stromej, bo tę samą stratę ciepła muszą pokryć mniejszą powierzchnią oddawania. Przesunięcie podnosi albo obniża całą krzywą, nie zmieniając jej kształtu, i tym korygujesz odczucie w domu.

Krzywa ustawiona zbyt stromo jest najczęstszym powodem zawyżonego rachunku w pierwszym sezonie. Każdy stopień temperatury zasilania ponad to, czego budynek naprawdę potrzebuje, obniża sprawność, bo sprężarka musi pokonać większą różnicę temperatur. Do tego dochodzi skutek uboczny: pomieszczenia szybko osiągają nastawę, siłowniki i głowice przymykają obiegi, przepływ maleje, a urządzenie zaczyna się włączać i wyłączać w krótkich cyklach. Traci wtedy podwójnie, na punkcie pracy i na taktowaniu.

Krzywa zbyt płaska daje objaw odwrotny, za to łatwiejszy do zauważenia. W łagodne dni wszystko jest w porządku, ale przy większym mrozie dom przestaje dogrzewać, temperatura powoli spada, a sterownik zaczyna wspierać się grzałką. Dlatego ustawienie ocenia się przez cały sezon, a nie w jeden weekend.

Jak rozpoznać źle ustawioną krzywą grzewczą.

Objaw	Prawdopodobna przyczyna	Co zrobić
W mroźne dni za ciepło, w łagodne chłodno	krzywa zbyt stroma	zmniejsz nachylenie o mały krok, przesunięcia nie ruszaj
Wiosną i jesienią dobrze, przy mrozie za zimno	krzywa zbyt płaska	zwiększ nachylenie, obserwuj przez kilka chłodnych dni
Równomiernie za ciepło albo za zimno przez cały sezon	źle dobrane przesunięcie równoległe	skoryguj przesunięcie, nachylenie zostaw bez zmian
Krótkie, częste cykle sprężarki przy łagodnej pogodzie	temperatura zasilania wyższa niż potrzeby budynku	obniż krzywą i sprawdź, czy obiegi nie są poprzymykane
Grzałka włącza się już przy umiarkowanym mrozie	krzywa za płaska albo instalacja wymaga wyższej temperatury	sprawdź nachylenie, zanim uznasz, że pompa jest za mała

Sama metoda ustawiania jest prosta i wymaga głównie cierpliwości. Zmieniaj jeden parametr naraz, o najmniejszy dostępny krok, i czekaj co najmniej dobę, a przy ogrzewaniu podłogowym nawet dwie, zanim ocenisz efekt. Rób to przy otwartych obiegach, bo krzywą dobiera się dla instalacji pracującej swobodnie, a nie dla takiej, w której połowa pętli jest przymknięta głowicami.

Wpływ temperatury zasilania na koszt rozkładamy w tekście Ile kosztuje ogrzewanie pompą ciepła, a to, jakiej temperatury wymaga Twoja instalacja, wynika z rodzaju odbiorników, co pokazujemy w poradniku Ogrzewanie podłogowe czy grzejniki.

Obniżenie nocne, tryb ekonomiczny i bezwładność podłogówki

Obniżenie nocne to nawyk przeniesiony z kotłów. W układzie, w którym źródło grzeje szybko i mocno, opłaca się pozwolić domowi wystygnąć w nocy i dogrzać go rano. Pompa ciepła z ogrzewaniem podłogowym działa inaczej i ten sam zabieg potrafi podnieść zużycie, zamiast je obniżyć.

Powód leży w bezwładności. Wylewka z rurami to kilka ton materiału, który nagrzewa się godzinami i przez tyle samo oddaje ciepło. Obniżenie nastawy na noc oznacza, że rano trzeba tę masę odbudować, a to wymaga podniesienia temperatury zasilania powyżej normalnego poziomu, czyli pracy w gorszym punkcie sprawności, nierzadko ze wsparciem grzałki. Ciepło zaoszczędzone w nocy odkupujesz rano po gorszym kursie.

Obniżenie nocne broni się tam, gdzie instalacja reaguje szybko, czyli przy grzejnikach, a zwłaszcza przy klimakonwektorach, oraz tam, gdzie taryfa realnie różnicuje cenę energii w ciągu doby. Przy podłogówce lepiej działa strategia odwrotna: utrzymywanie stałej, niskiej temperatury i ewentualne przesunięcie pracy na godziny tańsze albo na czas produkcji z fotowoltaiki, czyli dogrzanie wylewki wtedy, gdy energia jest tania, zamiast wychładzania jej nocą.

Tryb ekonomiczny w sterowniku zwykle nie jest osobnym algorytmem, tylko zestawem ograniczeń: niższa temperatura zasilania, ograniczona moc sprężarki, czasem zablokowana grzałka. W łagodne dni obniża zużycie, przy mrozie potrafi doprowadzić do tego, że dom przestaje dogrzewać, a sterownik i tak wraca do normalnej pracy. Warto sprawdzić w instrukcji, co dokładnie ten tryb zmienia w Twoim urządzeniu, bo nazwa u każdego producenta znaczy coś innego.

Bezwładność ma jeszcze jeden skutek, dobrze widoczny przy nagłej zmianie pogody. Kiedy po tygodniu mrozu w ciągu doby robi się kilkanaście stopni cieplej, wylewka jest nagrzana do poziomu odpowiadającego poprzedniej pogodzie i oddaje ciepło jeszcze przez wiele godzin. Dom się przegrzewa, mimo że pompa już zwolniła albo w ogóle stanęła. To nie jest usterka ani błąd sterownika, tylko zachowanie masy betonowej. Sterowanie pogodowe z czujnikiem temperatury wewnętrznej, a w części urządzeń także z prognozą, łagodzi ten efekt, bo zaczyna obniżać krzywą, zanim ocieplenie dojdzie do wylewki.

Przypadek odwrotny, czyli gwałtowne ochłodzenie, jest znacznie łatwiejszy. Budynek stygnie powoli, a pompa ma czas nadgonić, o ile krzywa jest ustawiona poprawnie i nic nie ogranicza przepływu w instalacji.

Kiedy dodatkowa masa wody w układzie pomaga, a kiedy jest zbędnym kosztem, wyjaśniamy w tekście Bufor ciepła: kiedy jest potrzebny.

Odszranianie: skąd bierze się szron i co zwiększa liczbę cykli

Powietrze przepływające przez parownik jest schładzane, a zawarta w nim wilgoć wykrapla się na lamelach. Gdy temperatura powierzchni spada poniżej zera, wilgoć zamiast spływać zamarza i tworzy warstwę szronu.

Szron działa jak izolacja: utrudnia wymianę ciepła i ogranicza przepływ powietrza, więc sprawność spada. Dlatego urządzenie musi go okresowo usuwać i robi to, odwracając na kilka minut obieg czynnika chłodniczego, czyli chwilowo grzejąc parownik zamiast go chłodzić.

W trakcie odszraniania pompa nie oddaje ciepła do instalacji, a nawet pobiera je z bufora albo z obiegu. Widoczna para nad urządzeniem, chwilowa zmiana dźwięku i krótki spadek temperatury zasilania są w tym momencie normą, a nie objawem usterki.

Najintensywniej szron powstaje nie przy największych mrozach, tylko w okolicach zera przy wysokiej wilgotności, bo wtedy powietrze niesie najwięcej wody. Wbrew intuicji urządzenie odszrania się częściej przy zerze i mżawce niż przy minus piętnastu i suchym powietrzu.

Częstotliwość cykli zależy jednak nie tylko od pogody. Kilka rzeczy potrafi ją podnieść niezależnie od tego, co pokazuje termometr:

• Zabrudzony parownik. Lamele zarośnięte kurzem, pyłkami, sierścią albo trawą z koszenia ograniczają przepływ powietrza, więc powierzchnia wymiennika wychładza się szybciej i szron pojawia się wcześniej. Urządzenie odszrania się częściej, a każdy cykl to zużyta energia i przerwa w grzaniu.
• Zatkany odpływ spod jednostki. Woda z odszraniania, która nie ma gdzie odpłynąć, zamarza w tacy i pod urządzeniem, a narastający lód sięga w końcu dolnych lameli. Kolejne cykle przestają wtedy wystarczać.
• Wnęka, narożnik albo ciasna zabudowa. Jednostka zasysa własne, wychłodzone powietrze, pracuje przy niższej temperaturze niż rzeczywista i szroni się szybciej.
• Silny wiatr wiejący wprost w parownik albo w wylot wentylatora. Zaburza przepływ powietrza i wychładza wymiennik, przez co cykle pojawiają się częściej, a wentylator pracuje ciężej. Osłona ustawiona z zachowaniem odstępów bywa tu skuteczna, w odróżnieniu od pełnej zabudowy, która pogarsza sprawę.
• Bliskość źródła wilgoci: wylot wentylacji, sąsiedztwo stawu albo zagłębienie terenu, w którym zbiera się mgła.

Parownik czyści się delikatnie i bez ostrych narzędzi, bo lamele są cienkie i łatwo je zagiąć, a zagięta lamela trwale ogranicza przepływ. Grubsze zabrudzenia i mycie pod ciśnieniem zostaw serwisowi. Przed sezonem wystarczy zwykle usunąć liście i trawę spod jednostki oraz sprawdzić drożność odpływu skroplin.

Sama liczba cykli niewiele mówi bez kontekstu pogodowego. Odszranianie co kilkadziesiąt minut w wilgotny dzień w okolicach zera jest zachowaniem typowym. Jeśli natomiast urządzenie robi to równie często przy suchym mrozie albo pojedynczy cykl trwa coraz dłużej i kończy się dopiero po kilkunastu minutach, to sygnał do sprawdzenia czystości parownika, drożności odpływu i ilości czynnika w układzie.

Grzałka wspomagająca: rezerwa, nie drugie źródło

Praktycznie każda pompa ciepła ma grzałkę elektryczną, pełniącą trzy funkcje: wspomaganie poniżej punktu biwalentnego, wsparcie cyklu odszraniania oraz okresowe podgrzanie wody użytkowej do wyższej temperatury w ramach ochrony przed bakteriami.

Punkt biwalentny to temperatura zewnętrzna, poniżej której moc pompy przestaje pokrywać zapotrzebowanie budynku. Dni poniżej tego progu jest w polskim klimacie stosunkowo niewiele, więc dopuszczenie krótkiej pracy grzałki jest tańsze niż kupowanie większego urządzenia, które przez resztę sezonu pracowałoby w zbyt krótkich cyklach.

Granica przebiega tam, gdzie grzałka przestaje być rezerwą. Jeśli włącza się regularnie przez znaczną część zimy, oznacza to albo przewymiarowane zapotrzebowanie wobec dobranej mocy, albo zbyt wysoką temperaturę zasilania, albo błędnie ustawiony punkt biwalentny. W każdym z tych przypadków rachunek rośnie, bo grzałka zamienia prąd na ciepło w stosunku jeden do jednego, bez żadnego zysku.

Warto sprawdzić w sterowniku, ile godzin grzałka przepracowała w sezonie. To jedna z niewielu liczb, które jednoznacznie mówią, czy dobór był poprawny.

Co jeszcze składa się na rachunek za ogrzewanie, rozkładamy w tekście Ile kosztuje ogrzewanie pompą ciepła. Jeśli budynek jest słabo ocieplony, warto zacząć od poradnika Pompa ciepła w starym domu.

Duże mrozy i sytuacje, w których pompa naprawdę nie da rady

Współczesne pompy powietrze-woda pracują do temperatur rzędu minus dwudziestu kilku stopni, przy czym moc oddawana spada. Część konstrukcji, określanych przez producentów jako utrzymujące moc, kompensuje ten spadek rozwiązaniami takimi jak wtrysk pary do sprężarki, dzięki czemu deklarowana moc utrzymuje się do niższych temperatur.

W praktyce oznacza to, że w najzimniejsze dni pompa pracuje niemal bez przerwy, sprawność jest najniższa w całym sezonie, a przy przekroczeniu punktu biwalentnego dołącza grzałka. Taki stan trwa zwykle kilka do kilkunastu dni w roku i to on odpowiada za wrażenie, że zimą rachunek rośnie skokowo.

Budynek o dużej bezwładności cieplnej, zwłaszcza z ogrzewaniem podłogowym, łagodzi te wahania. Ciepło zgromadzone w wylewce oddawane jest stopniowo, więc krótkie spadki mocy nie przekładają się na odczuwalną zmianę temperatury w pomieszczeniach.

Wszystko powyższe dotyczy układu dobranego poprawnie. Są jednak sytuacje, w których pompa ciepła zimą sobie nie poradzi, i lepiej wiedzieć o nich przed montażem niż w styczniu:

• Budynek nieocieplony z instalacją wymagającą 65 czy 70 stopni zasilania. Część urządzeń takiej temperatury w mroźny dzień w ogóle nie osiągnie, a te, które osiągną, zrobią to grzałką, czyli za cenę zwykłego ogrzewania elektrycznego.
• Moc dobrana pod metraż zamiast pod obliczone straty ciepła. Punkt biwalentny wypada wtedy przy zbyt wysokiej temperaturze i grzałka pracuje nie kilkanaście dni, tylko przez większość zimy.
• Grzejniki za małe w kilku pomieszczeniach. Reszta domu jest ogrzana, a te pokoje zostają chłodne, bo przy niskiej temperaturze zasilania nie mają czym oddać ciepła. Wygląda to na winę pompy, a jest kwestią powierzchni grzejnej.
• Jednostka zewnętrzna wstawiona we wnękę, pod ciasną zabudowę albo w miejsce, w którym zbiera się śnieg i woda. Recyrkulacja wychłodzonego powietrza i narastający lód odbierają moc dokładnie wtedy, gdy jest najbardziej potrzebna.
• Monoblok w domu, w którym prąd wyłącza się na kilka godzin przy każdej wichurze, bez glikolu ani innego zabezpieczenia obiegu zewnętrznego.

W żadnym z tych przypadków winna nie jest technologia, tylko konkretna decyzja podjęta wcześniej: brak obliczeń, kolejność prac albo miejsce montażu. Każdą z nich da się naprawić, tyle że taniej przed montażem niż po nim. Jeśli budynek jest w słabym stanie, sensowniejszą kolejnością bywa najpierw ocieplenie i wymiana kilku grzejników, a dopiero potem źródło ciepła. Dopóki tego nie zrobisz, montaż pompy ciepła nie ma sensu, bo przez połowę zimy będzie ona pracować jako drogie ogrzewanie elektryczne, a wina spadnie na urządzenie zamiast na budynek.

Miejsce montażu jednostki zewnętrznej omawiamy w poradniku Hałas pompy ciepła i miejsce montażu, a kolejność prac w budynku wymagającym poprawy w tekście Termomodernizacja: od czego zacząć.

Przed zimą i po sezonie: przygotowanie instalacji i odczyty ze sterownika

Pompa ciepła nie wymaga przed zimą wielu czynności, ale te, które wymaga, robi się we wrześniu, a nie po pierwszym mrozie:

• Sprawdź ciśnienie w instalacji i rozejrzyj się za śladami wycieku. Ubytek, który latem niczemu nie przeszkadza, zimą kończy się zatrzymaniem urządzenia przy pełnym obciążeniu.
• Odpowietrz instalację po przerwie letniej. Powietrze w obiegu obniża przepływ, a zbyt niski przepływ jest jedną z częstszych przyczyn błędów zgłaszanych przez sterownik w trakcie odszraniania.
• Usuń liście, trawę i gałęzie spod jednostki zewnętrznej i sprawdź, czy woda z odszraniania ma gdzie odpłynąć, zamiast zbierać się tam, gdzie zamarznie.
• Umyj albo zleć umycie parownika, jeśli po sezonie widać na lamelach osad. Czysty wymiennik to mniej cykli odszraniania przez całą zimę.
• Sprawdź działanie ochrony przeciwzamrożeniowej, a w układzie z glikolem stężenie roztworu. Rozcieńczony glikol chroni do wyższej temperatury, niż zakładasz.
• Wyczyść wkład filtroodmulnika i separatora magnetycznego, bo od drożności tego elementu zależy przepływ przez wymiennik.

Czym skutkuje zanieczyszczona woda w obiegu i jak jej pilnować, opisujemy w tekście Czyszczenie i ochrona instalacji grzewczej.

Osobną kwestią jest ryzyko zamarznięcia samej instalacji. W układzie monoblokowym woda instalacyjna krąży przez jednostkę stojącą na zewnątrz. Przy pracującym urządzeniu nie ma zagrożenia, bo pompa obiegowa utrzymuje przepływ, a sterownik ma funkcję ochrony przeciwzamrożeniowej. Ryzyko pojawia się przy dłuższym braku zasilania w czasie mrozu.

• Zasilanie awaryjne dla samej pompy obiegowej i sterownika, wystarczające do utrzymania przepływu przez czas typowej przerwy w dostawie prądu.
• Glikol w obiegu zewnętrznym, rozwiązanie skuteczne, ale obniżające nieco wymianę ciepła i wymagające dostosowania pomp oraz okresowej kontroli stężenia.
• Zawory umożliwiające grawitacyjne opróżnienie odcinka zewnętrznego, stosowane rzadziej, bo wymagają świadomej obsługi.

W układzie typu split problem praktycznie nie występuje, bo na zewnątrz krąży czynnik chłodniczy, a nie woda. To jeden z realnych argumentów za tym rozwiązaniem w lokalizacjach z niestabilnym zasilaniem.

Różnice między monoblokiem a splitem rozkładamy w poradniku Jak dobrać pompę ciepła.

Po sezonie warto poświęcić kwadrans na spisanie kilku liczb ze sterownika. To najtańsza diagnostyka, jaka istnieje, bo większość urządzeń liczy te dane sama, tylko nikt do nich nie zagląda:

• Liczba godzin pracy grzałki i jej udział w wyprodukowanym cieple. Kilkanaście albo kilkadziesiąt godzin w sezonie to norma przy poprawnym doborze, kilkaset oznacza, że coś wymaga poprawy.
• Liczba startów sprężarki. Podzielona przez liczbę godzin pracy pokazuje, czy urządzenie pracuje długimi cyklami, czy tnie je na krótkie odcinki.
• Liczba i łączny czas cykli odszraniania. Wydłużający się z sezonu na sezon pojedynczy cykl to sygnał dotyczący czystości parownika albo ilości czynnika.
• Sezonowa sprawność liczona przez sterownik, jeśli urządzenie ma licznik energii. Porównanie rok do roku mówi więcej niż pojedyncza wartość.
• Średnia temperatura zasilania w miesiącach zimowych, do zestawienia z ustawioną krzywą grzewczą.
• Historia błędów i alarmów, także tych, które sterownik skasował samodzielnie.

Te liczby najlepiej zapisywać w jednym miejscu i porównywać co roku. Pojedynczy odczyt mówi niewiele, ale ciąg z trzech sezonów pokazuje, czy instalacja pracuje stabilnie, czy coś się w niej pogarsza. Jeśli po zmianie ustawień liczba godzin pracy grzałki spadła o połowę, masz dowód, że zmiana była dobra, a nie samo wrażenie.

Cztery mity, które warto odłożyć

Wokół pracy pompy ciepła zimą narosło kilka przekonań, które nie wytrzymują zderzenia z praktyką:

• Że pompa przestaje działać przy dużym mrozie. Pracuje, tylko z niższą sprawnością, a przy przekroczeniu punktu biwalentnego wspiera ją grzałka.
• Że para nad urządzeniem oznacza awarię. To normalny objaw cyklu odszraniania i pojawia się kilka razy dziennie w wilgotne, chłodne dni.
• Że trzeba dogrzewać dom drugim źródłem ciepła. Poprawnie dobrana pompa pokrywa zapotrzebowanie samodzielnie, a grzałka pozostaje rezerwą na kilkanaście dni w roku.
• Że szron na parowniku trzeba usuwać ręcznie. Nie tylko nie trzeba, ale nie wolno, bo lamele są delikatne, a urządzenie robi to samo w zaprogramowanym cyklu.

Jeśli obserwujesz coś innego niż powyższe, na przykład ciągłą pracę grzałki albo odszranianie co kilkanaście minut przy suchym mrozie, to sygnał do sprawdzenia ustawień i doboru, a nie powód do wymiany urządzenia.

Zakres przeglądów i to, co sprawdzamy po sezonie, opisujemy na podstronie Serwis instalacji, a częstotliwość poszczególnych czynności w poradniku Przeglądy instalacji grzewczej.

Najczęstsze pytania

Czy pompa ciepła działa przy dużych mrozach?

Tak. Współczesne pompy powietrze-woda pracują do temperatur rzędu minus dwudziestu kilku stopni, przy czym oddawana moc i sprawność spadają wraz z temperaturą. Część konstrukcji kompensuje ten spadek, utrzymując deklarowaną moc do niższych temperatur. Poniżej punktu biwalentnego dołącza grzałka wspomagająca, ale dotyczy to zwykle kilkunastu dni w roku.

Jak ustawić krzywą grzewczą w pompie ciepła?

Nachylenie dobiera się do rodzaju instalacji: podłogówka potrzebuje krzywej łagodnej, grzejniki bardziej stromej. Przesunięciem równoległym korygujesz odczucie w całym sezonie. Zmieniaj jeden parametr naraz, o najmniejszy krok, i czekaj co najmniej dobę na efekt, a przy ogrzewaniu podłogowym nawet dwie. Objaw zbyt stromej krzywej to przegrzewanie w mroźne dni i krótkie cykle sprężarki, zbyt płaskiej - niedogrzewanie przy mrozie i wcześniejsze załączanie grzałki.

Czy opłaca się obniżać temperaturę na noc przy ogrzewaniu podłogowym?

Zwykle nie. Wylewka ma dużą bezwładność, więc to, co oszczędzisz w nocy, rano trzeba odbudować przy wyższej temperaturze zasilania, czyli w gorszym punkcie sprawności, czasem ze wsparciem grzałki. Obniżenie nocne broni się przy grzejnikach i klimakonwektorach, które reagują szybko. Przy podłogówce lepiej działa stała, niska temperatura i ewentualne przesunięcie pracy na tańsze godziny albo na czas produkcji z fotowoltaiki.

Po co pompa ciepła się odszrania?

Wilgoć z przepływającego powietrza wykrapla się na parowniku i przy temperaturze poniżej zera zamarza, tworząc warstwę szronu. Szron izoluje i ogranicza przepływ powietrza, więc urządzenie musi go usuwać, odwracając na kilka minut obieg czynnika. Widoczna para, zmiana dźwięku i krótki spadek temperatury zasilania są wtedy normą, a nie usterką.

Kiedy pompa odszrania się najczęściej?

Wbrew intuicji nie przy największych mrozach, tylko w okolicach zera przy wysokiej wilgotności, bo wtedy powietrze niesie najwięcej wody. Przy suchym, silnym mrozie szron powstaje wolniej. Częste odszranianie przy zerze i mżawce jest więc zachowaniem prawidłowym.

Czy brudny parownik zwiększa liczbę cykli odszraniania?

Tak. Lamele zarośnięte kurzem, pyłkami czy trawą ograniczają przepływ powietrza, więc powierzchnia wymiennika wychładza się szybciej i szron pojawia się wcześniej. Każdy dodatkowy cykl to zużyta energia i przerwa w grzaniu. Podobnie działa zatkany odpływ skroplin, wnęka wymuszająca zasysanie własnego wychłodzonego powietrza oraz silny wiatr wiejący wprost w parownik.

Czy grzałka elektryczna w pompie ciepła to problem?

Nie, jeśli pozostaje rezerwą uruchamianą poniżej punktu biwalentnego przez kilkanaście dni w roku. Problem zaczyna się, gdy pracuje regularnie przez znaczną część zimy, bo wtedy zamienia prąd na ciepło jeden do jednego, bez zysku charakterystycznego dla pompy. Warto sprawdzić w sterowniku liczbę godzin pracy grzałki, bo to jedna z niewielu liczb jednoznacznie oceniających dobór.

Kiedy pompa ciepła nie poradzi sobie zimą?

Wtedy, gdy instalacja wymaga 65 czy 70 stopni zasilania w nieocieplonym budynku, gdy moc dobrano pod metraż zamiast pod obliczone straty ciepła, gdy część grzejników jest za mała wobec niskiej temperatury zasilania albo gdy jednostkę wstawiono we wnękę, w której zasysa własne wychłodzone powietrze. W każdym z tych przypadków zawodzi decyzja podjęta wcześniej, a nie sama technologia.

Co sprawdzić w pompie ciepła przed zimą?

Ciśnienie w instalacji i brak śladów wycieku, odpowietrzenie po przerwie letniej, drożność odpływu skroplin spod jednostki zewnętrznej, czystość parownika, stan wkładu filtroodmulnika oraz, w układzie z glikolem, stężenie roztworu. To czynności na wrzesień, nie na pierwszy mroźny weekend, bo wtedy urządzenie pracuje już z pełnym obciążeniem.

Czy instalacja może zamarznąć przy braku prądu?

W układzie monoblokowym istnieje takie ryzyko przy dłuższej przerwie w dostawie energii w czasie mrozu, bo woda krąży przez jednostkę zewnętrzną. Zabezpieczeniem bywa zasilanie awaryjne dla pompy obiegowej i sterownika, glikol w obiegu albo możliwość opróżnienia odcinka zewnętrznego. W układzie split problem praktycznie nie występuje, bo na zewnątrz krąży czynnik chłodniczy.

Czy trzeba usuwać szron z pompy ciepła ręcznie?

Nie i nie należy tego robić. Lamele parownika są delikatne i łatwo je uszkodzić, a urządzenie usuwa szron samodzielnie w zaprogramowanym cyklu. Ręczne skrobanie albo polewanie wodą grozi trwałym uszkodzeniem wymiennika.

Czy zimą trzeba dogrzewać dom drugim źródłem ciepła?

Poprawnie dobrana pompa pokrywa zapotrzebowanie budynku samodzielnie, a grzałka wspomagająca pozostaje rezerwą na najzimniejsze dni. Konieczność stałego dogrzewania innym urządzeniem oznacza błąd na etapie doboru: zbyt małą moc, zbyt wysoką temperaturę zasilania albo źle ustawiony punkt biwalentny.