Pompa ciepła w Kielcach i okolicy: co sprawdzić przed decyzją

Cztery typy budynków, które spotykamy najczęściej

Pierwszy to dom z lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych, murowany, z grzejnikami żeliwnymi lub stalowymi, po wymianie okien i częściowym ociepleniu. Zwykle da się w nim zastosować pompę ciepła, ale dopiero po sprawdzeniu, jaką temperaturę zasilania wymuszają grzejniki.

Drugi to budynek z przełomu wieków, z ociepleniem wykonanym w pierwotnej grubości i instalacją grzejnikową zaprojektowaną pod kocioł węglowy. Tu najczęściej rozstrzyga rachunek: czy dołożyć izolację, czy zaakceptować wyższą temperaturę pracy.

Trzeci to nowy dom na obrzeżach miasta i w gminach ościennych, z ogrzewaniem podłogowym i dobrą izolacją. Tam pompa ciepła jest naturalnym wyborem, a rozmowa dotyczy raczej ciepłej wody i przygotowania pod instalację fotowoltaiczną.

Czwarty to budynek w zabudowie zwartej, w którym trudność sprawia miejsce na jednostkę zewnętrzną i odległość od okien sąsiada. To sytuacja, w której o wyniku decyduje działka, a nie karta katalogowa urządzenia.

Wspólnym mianownikiem tych czterech sytuacji jest to, że o wyniku decyduje budynek, a nie marka urządzenia. Dlatego rozmowę zaczynamy od domu i od instalacji, a katalog urządzeń otwieramy dopiero wtedy, gdy wiadomo, jakiej temperatury zasilania będzie wymagał.

Wymagania uchwały antysmogowej w świętokrzyskim

W województwie świętokrzyskim wszystkie etapy wymiany starych kotłów już minęły, więc legalnie można eksploatować wyłącznie urządzenie spełniające wymagania ekoprojektu. Sama klasa 5 nie wystarcza, co bywa zaskoczeniem dla właścicieli kotłów kupionych kilka lat temu.

Dla osoby rozważającej pompę ciepła ma to jedno praktyczne znaczenie: nie ma sensu odkładać decyzji w oczekiwaniu na kolejny termin, bo terminów już nie ma. Pytanie brzmi raczej, czy wymieniać źródło teraz, czy najpierw poprawić przegrody budynku.

Terminy w poszczególnych województwach zestawiliśmy w poradniku Uchwały antysmogowe: porównanie województw, a lokalne warunki opisujemy na podstronie Kielce.

Instalacja elektryczna: najczęstsza niespodzianka

W starszych domach w regionie zdarza się przyłącze jednofazowe albo moc przyłączeniowa ustalona pod zupełnie inne potrzeby. Pompa ciepła o większej mocy wymaga zasilania trójfazowego, a zwiększenie mocy przyłączeniowej to osobna procedura u operatora sieci.

Sprawdzamy też stan rozdzielnicy i przekrój przewodów, bo dołożenie kolejnego dużego odbiornika do instalacji z lat siedemdziesiątych bywa niemożliwe bez jej modernizacji. To pozycja, o której lepiej wiedzieć przed podpisaniem umowy niż w dniu montażu.

Przy planach na samochód elektryczny albo instalację fotowoltaiczną warto rozpatrzyć wszystko naraz. Zwiększanie mocy przyłączeniowej dwa razy w odstępie roku jest stratą czasu i pieniędzy.

Szczegóły opisaliśmy w poradniku Pompa ciepła a instalacja elektryczna.

Miejsce dla jednostki zewnętrznej

W zabudowie o wąskich działkach, częstej w starszych częściach miasta i w zwartej zabudowie wiejskiej, ustawienie jednostki bywa najtrudniejszym elementem projektu. Urządzenie potrzebuje swobodnego przepływu powietrza i odstępów od przegród.

Drugim ograniczeniem jest hałas w kierunku sąsiada. Poziom mocy akustycznej podany w karcie to wartość porównawcza, a to, jak urządzenie będzie słyszalne, zależy od odległości, odbić od ścian i od tego, czy pracuje nocą w trybie cichym.

Przy pompach z czynnikiem naturalnym dochodzą wymagania dotyczące odległości od okien, drzwi i studzienek. Nie jest to problem na typowej działce, ale przy wąskim przejściu między budynkami potrafi przesądzić o miejscu montażu.

Ciepła woda i przygotowanie pod fotowoltaikę

W domach wielopokoleniowych, częstych w gminach wokół Kielc, przygotowanie ciepłej wody bywa większą pozycją w rocznym bilansie, niż zakłada właściciel. Dobór zasobnika i trybu pracy pompy ma tu realne przełożenie na rachunek.

Osobną sprawą jest cyrkulacja ciepłej wody. W większych domach bywa uruchamiana na stałe, żeby woda leciała ciepła od razu, i potrafi wtedy zużywać zaskakująco dużo energii przez okrągły rok. Prostym rozwiązaniem jest sterowanie zegarem albo czujnikiem ruchu, ustawiane pod rytm domowników.

Jeżeli planujesz instalację fotowoltaiczną, warto przewidzieć sterowanie, które przesunie podgrzewanie zasobnika na godziny największej produkcji. To najprostszy sposób podniesienia autokonsumpcji bez magazynu energii.

Dobór mocy instalacji pod dodatkowe odbiorniki opisaliśmy w poradniku Dobór mocy instalacji fotowoltaicznej, a zasobniki w poradniku Zasobnik ciepłej wody: jak dobrać.

Woda w instalacji i to, co zostało po starym kotle

W budynkach, w których przez lata pracował kocioł na paliwo stałe, instalacja bywa zamulona, a w grzejnikach zalega osad i produkty korozji. Pompa ciepła pracuje z mniejszą różnicą temperatur niż kocioł, więc jest na to znacznie bardziej wrażliwa.

Objawy są rozpoznawalne: część grzejników grzeje słabiej, przepływ jest mniejszy niż zakładany, a sterownik zgłasza zbyt małą różnicę temperatur między zasilaniem a powrotem. Winą obarcza się wtedy nowe urządzenie, choć przyczyna leży w rurach.

Dlatego przy wymianie źródła ciepła planujemy płukanie instalacji oraz zabezpieczenie jej chemią instalacyjną. To pozycja, którą łatwo wyciąć z oferty, żeby wyglądała taniej, i która wraca po pierwszym sezonie w postaci wezwania serwisowego.

Zakres takich prac opisaliśmy w poradniku Czyszczenie i ochrona instalacji grzewczej.

Dofinansowanie i lokalna ścieżka wniosku

Wnioski w programie Czyste Powietrze rozpatruje fundusz wojewódzki właściwy dla lokalizacji budynku, a dla całego województwa świętokrzyskiego jest to fundusz w Kielcach. Decyduje adres budynku, a nie miejsce zameldowania właściciela.

Dla nowych domów jednorodzinnych właściwą ścieżką jest program dla budynków nowych, prowadzony przez fundusz krajowy, z odwrotną kolejnością: najpierw inwestycja, potem wniosek o zwrot części kosztów.

Przegląd ścieżek dostępnych w regionie zebraliśmy w poradniku Dotacje na OZE w Kielcach i województwie świętokrzyskim.

Kiedy odradzamy pompę ciepła

W budynku bez ocieplenia, ze starymi oknami i grzejnikami wymagającymi wysokiej temperatury zasilania, pompa ciepła będzie pracować w najgorszym dla siebie zakresie. Rachunek rozczaruje, a winą obarczy się technologię, choć problem leży w przegrodach.

Odradzamy ją także tam, gdzie nie da się zapewnić miejsca dla jednostki zewnętrznej w rozsądnej odległości od okien sąsiada. Konflikt sąsiedzki jest trudniejszy do naprawienia niż każdy błąd techniczny.

Zdarza się też sytuacja czwarta, bardziej prozaiczna: budynek jest gotowy, ale właściciel planuje w najbliższych latach rozbudowę albo adaptację poddasza. Wtedy warto poczekać, bo zapotrzebowanie na ciepło po tych pracach będzie inne, a urządzenie dobrane dziś okaże się za małe albo za duże.

Trzecia sytuacja to dom użytkowany sezonowo, wychładzany między pobytami. Pompa ciepła pracuje najlepiej przy stabilnym, ciągłym ogrzewaniu, a cykliczne dogrzewanie zimnego budynku jej nie służy. Wtedy proponujemy inne źródło, opisane na podstronie Kotły i ogrzewanie.

Co przygotować przed rozmową

• Rachunki za ogrzewanie z dwóch ostatnich sezonów albo ilość zużytego opału.
• Informację o ociepleniu: czy jest, jakiej grubości i z którego roku.
• Rok wymiany okien oraz rodzaj grzejników w poszczególnych pomieszczeniach.
• Zdjęcia kotłowni, rozdzielnicy elektrycznej i miejsca, w którym mogłaby stanąć jednostka zewnętrzna.
• Informację o planach: fotowoltaika, samochód elektryczny, rozbudowa domu.

Te dane wystarczą do pierwszej rozmowy i pozwalają powiedzieć, czy w danym budynku pompa ciepła w ogóle ma sens, zanim ktokolwiek zacznie liczyć wycenę. Dokładny dobór wymaga obliczenia zapotrzebowania na ciepło, opisanego w poradniku Jak dobrać pompę ciepła do domu.

Najczęstsze pytania

Czy pompa ciepła sprawdzi się w starym domu pod Kielcami?

Zależy to od tego, jaką temperaturę zasilania wymusza istniejąca instalacja, a nie od wieku budynku. Dom z lat siedemdziesiątych po wymianie okien i z dołożoną izolacją bywa lepszym kandydatem niż nowszy budynek z niedokończonym ociepleniem. Praktycznym sprawdzianem jest obniżenie temperatury na kotle w mroźny dzień i sprawdzenie, czy dom utrzymuje komfort. Wynik tego testu mówi więcej niż rocznik budowy.

Czy w świętokrzyskim można jeszcze używać starego kotła?

Wszystkie etapy wymiany w tym województwie już minęły, więc legalnie można eksploatować wyłącznie urządzenie spełniające wymagania ekoprojektu. Sama klasa 5 nie jest wystarczająca, co zaskakuje część właścicieli kotłów kupionych kilka lat temu. Dokumentację potwierdzającą spełnienie tych wymagań wystawia producent dla konkretnego modelu i to ona rozstrzyga.

Czy trzeba zwiększać moc przyłączeniową?

Bywa to konieczne, zwłaszcza w starszych budynkach z przyłączem jednofazowym albo z mocą ustaloną pod zupełnie inne potrzeby. Zwiększenie mocy to osobna procedura u operatora sieci, wymagająca czasu, dlatego sprawdzamy to na początku, a nie w dniu montażu. Jeżeli planujesz też fotowoltaikę albo ładowanie samochodu, warto rozpatrzyć wszystko naraz.

Jak daleko od domu sąsiada można postawić jednostkę zewnętrzną?

Odległości wynikają z przepisów budowlanych, z wymagań producenta dotyczących swobodnego przepływu powietrza oraz, przy czynnikach naturalnych, z wymagań dotyczących odległości od okien, drzwi i studzienek. Osobną sprawą jest hałas, który nie zawsze jest kwestią przepisów, a bywa źródłem konfliktu. Miejsce ustawienia planujemy z tym na uwadze podczas oględzin działki.

Czy dojeżdżacie do gmin wokół Kielc?

Tak, pracujemy w zasięgu do około dwustu kilometrów od siedziby w Strawczynie, więc Kielce i gminy ościenne są dla nas obszarem codziennej pracy. Dla wybranych miast przygotowaliśmy osobne strony z lokalnymi terminami uchwał, właściwym funduszem wojewódzkim i specyfiką zabudowy. Zakres dojazdu przy konkretnym zleceniu potwierdzamy przy pierwszej rozmowie.

Gdzie złożyć wniosek o dofinansowanie w rejonie Kielc?

W programie dla budynków istniejących wnioski rozpatruje fundusz wojewódzki właściwy dla lokalizacji budynku, czyli dla całego województwa świętokrzyskiego fundusz w Kielcach. Dla nowych domów jednorodzinnych właściwa jest ścieżka krajowa z wnioskiem składanym elektronicznie po zakończeniu inwestycji. Kolejność prac i moment złożenia dokumentów różnią się między tymi programami.

Ile trwa montaż pompy ciepła?

Sam montaż to zwykle kilka dni, natomiast czas całego przedsięwzięcia zależy od zakresu prac towarzyszących: modernizacji rozdzielnicy, zmiany mocy przyłączeniowej, wymiany grzejników albo prac przy przygotowaniu miejsca dla jednostki zewnętrznej. Harmonogram podajemy po oględzinach, bo to prace towarzyszące decydują o terminie, a nie dostawa samego urządzenia.