Rekuperacja w istniejącym domu: co da się zrobić bez remontu

Dlaczego temat wraca akurat po ociepleniu

Wymiana okien i ocieplenie ścian zamykają drogi, którymi powietrze wcześniej wchodziło do domu nieproszone. Kominy wentylacyjne, zaprojektowane przy założeniu nieszczelnej stolarki, przestają wtedy działać, bo nie mają skąd wziąć powietrza.

Objawy są rozpoznawalne: para na szybach w chłodne poranki, zapachy z kuchni utrzymujące się godzinami, wilgoć w łazience schnąca do wieczora, czasem pleśń w narożnikach. Wentylacja grawitacyjna bywa wtedy odwrócona i zamiast wyciągać powietrze, wciąga je z powrotem.

Nawiewniki okienne są rozwiązaniem najtańszym i przywracają dopływ powietrza, ale robią to kosztem ciepła: zimne powietrze wchodzi wprost do pomieszczenia. Rekuperacja rozwiązuje ten sam problem, odzyskując ciepło z powietrza usuwanego.

Gdzie zwykle udaje się poprowadzić kanały

Najczęściej wykorzystywanym miejscem jest nieużytkowe poddasze. Kanały układa się nad stropem, w warstwie izolacji, a do pomieszczeń schodzi się krótkimi odcinkami przez sufit. Przy domach parterowych z dachem skośnym to wariant najprostszy i najmniej ingerujący.

Drugim miejscem jest sufit podwieszany w korytarzu i pomieszczeniach pomocniczych. Obniżenie o kilkanaście centymetrów na wąskim pasie wystarcza dla kanałów płaskich, a pokoje pozostają nietknięte.

Trzecim rozwiązaniem są zabudowy w narożnikach, szachty przy pionach kanalizacyjnych oraz przestrzeń nad szafami wnękowymi. Trasę planuje się pod istniejący układ pomieszczeń, a nie odwrotnie, więc bywa dłuższa niż w projekcie od zera.

Centralę stawia się tam, gdzie jest dostęp serwisowy i odpływ skroplin: w kotłowni, pomieszczeniu gospodarczym albo na poddaszu, o ile nie grozi tam zamarzanie. Miejsce jej montażu przesądza często o całej trasie.

Przy domach piętrowych z użytkowym poddaszem trasa bywa najtrudniejsza, bo brakuje przestrzeni nad ostatnią kondygnacją. Wtedy rozważa się prowadzenie kanałów w zabudowie przy ścianie kolankowej albo podział budynku na dwie strefy z osobnymi rozwiązaniami: układ centralny na parterze i urządzenia miejscowe na górze.

Wentylacja decentralna, czyli wariant bez kanałów

Tam, gdzie kanałów poprowadzić się nie da, stosuje się urządzenia montowane w ścianie zewnętrznej pojedynczego pomieszczenia. Każde pracuje samodzielnie, wymieniając powietrze przez jeden otwór, w cyklu: przez chwilę wywiew i nagrzewanie ceramicznego akumulatora, potem nawiew z odzyskiem zgromadzonego ciepła.

Zaletą jest zakres prac ograniczony do przewiertu w ścianie i zasilania. Wadą jest brak wspólnego bilansu domu: urządzenia pracują parami, żeby jedno nawiewało, gdy drugie wywiewa, a pomieszczenia bez własnej jednostki pozostają poza układem.

Rozwiązanie sprawdza się w mieszkaniach, w pojedynczych sypialniach i tam, gdzie problem dotyczy konkretnych pomieszczeń. Nie zastąpi układu centralnego w domu, w którym chodzi o wentylację całości.

Dwa warianty dla budynku, który już stoi.

Zagadnienie	Układ centralny	Urządzenia decentralne
Zakres prac	kanały, obniżenia sufitu lub poddasze	przewierty w ścianie zewnętrznej
Bilans powietrza	projektowany dla całego domu	lokalny, dla pojedynczych pomieszczeń
Filtracja	filtr na wspólnym nawiewie	filtr w każdym urządzeniu osobno
Widoczność po montażu	kratki nawiewne i wywiewne	kratka na elewacji i panel w pokoju
Serwis	jedno miejsce	każde urządzenie osobno

Sprawność odzysku ciepła w takich urządzeniach producenci podają dla warunków laboratoryjnych i pracy w parze. W rzeczywistym budynku zależy ona od tego, czy pomieszczenia są połączone drogą przepływu powietrza, więc przy zamkniętych drzwiach efekt bywa niższy od katalogowego. Nie jest to wada konstrukcji, tylko warunek jej poprawnej pracy, o którym trzeba wiedzieć przed zakupem.

Czego wymaga taki montaż

• Inwentaryzacji budynku, bo trasy planuje się pod to, co faktycznie jest, a nie pod projekt.
• Bilansu nawiewu i wywiewu dla wszystkich pomieszczeń objętych układem.
• Miejsca na centralę z dostępem serwisowym i odprowadzeniem skroplin.
• Czerpni i wyrzutni umieszczonych tak, żeby powietrze usuwane nie wracało do czerpni.
• Zasilania elektrycznego oraz przemyślanego sposobu sterowania.

Przy budynku istniejącym dochodzi jeszcze jedno: decyzja, co zrobić z dotychczasowymi kominami wentylacyjnymi. Pozostawione otwarte potrafią zamienić się w drogę ucieczki powietrza i zepsuć bilans całej instalacji.

Kominek z otwartą komorą spalania oraz urządzenia gazowe z otwartą komorą wymagają osobnego rozpatrzenia, bo pobierają powietrze z pomieszczenia. Wentylacja mechaniczna zmienia w takim domu warunki pracy tych urządzeń i to trzeba przeanalizować przed montażem, a nie po.

Ile z tego widać po zakończeniu prac

W wariancie centralnym w pomieszczeniach zostają kratki nawiewne i wywiewne, zwykle przy suficie, oraz obniżenie sufitu na trasie kanałów, jeśli było potrzebne. Przy dobrym rozplanowaniu obniżenie mieści się w korytarzu i w pokojach nie widać niczego poza kratkami.

Na elewacji pojawiają się czerpnia i wyrzutnia, których położenie wynika z wymogu, żeby powietrze usuwane nie było zasysane z powrotem. To element, którego lokalizację warto uzgodnić wcześniej, bo bywa widoczny od strony wejścia.

W wariancie decentralnym w każdym pomieszczeniu zostaje panel wewnętrzny, a na elewacji kratka. Prace kończą się w jeden dzień na pomieszczenie i nie wymagają wyprowadzania się z domu.

Co daje i czego nie da

Daje ciągłą wymianę powietrza bez otwierania okien, ograniczenie strat ciepła związanych z wentylacją oraz filtrację powietrza wchodzącego do domu, co ma znaczenie przy ruchliwej ulicy i w sezonie pylenia.

Nie usunie natomiast wilgoci pochodzącej z przecieku dachu, podciągania kapilarnego czy mostków termicznych. Objawy będą wracać, dopóki nie zostanie usunięta przyczyna, a instalacja dostanie za to niezasłużoną opinię.

Szczegóły projektowe, bilans i odbiór instalacji opisaliśmy w poradniku Rekuperacja w domu jednorodzinnym, a porównanie z chłodzeniem w poradniku Rekuperacja czy klimatyzacja.

Co przygotować przed wyceną

Najbardziej przydaje się rzut każdej kondygnacji, choćby odręczny, z zaznaczonymi pomieszczeniami i wysokością w świetle. Do tego informacja, czy poddasze jest użytkowe, czy nie, oraz zdjęcia miejsc, w których mogłaby stanąć centrala.

• Rzuty kondygnacji albo szkic z wymiarami pomieszczeń.
• Wysokość pomieszczeń i informacja o sufitach podwieszanych.
• Zdjęcia kotłowni, pomieszczenia gospodarczego i wejścia na poddasze.
• Informacja o kominku, urządzeniach gazowych i istniejących kominach wentylacyjnych.
• Wykaz prac wykończeniowych planowanych w najbliższym czasie.

Ostatni punkt bywa ważniejszy od pozostałych. Jeśli i tak planujesz malowanie albo wymianę podłóg, warto zsynchronizować terminy, bo część prac wykończeniowych po instalacji przestaje wtedy być dodatkowym kosztem.

Przy okazji sprawdzamy stan wentylacji istniejącej. Zdarza się, że przyczyną narzekań nie jest brak rekuperacji, tylko zaklejona kratka wywiewna albo przewód kominowy zarośnięty po latach, a wtedy proponujemy najpierw usunięcie tej przyczyny.

Kiedy rekuperacja w gotowym domu nie ma sensu

Przy budynku bardzo nieszczelnym, przed wymianą okien i ociepleniem, odzysk ciepła nie ma z czego korzystać. Rozsądniejszą kolejnością jest najpierw obudowa budynku, potem wentylacja mechaniczna, bo dopiero wtedy widać rzeczywisty bilans.

Nie ma jej sensu montować także wtedy, gdy nie da się zapewnić dostępu serwisowego do centrali. Urządzenie zabudowane bez możliwości wymiany filtrów przestaje być wentylacją po pierwszym sezonie, a filtry są najczęstszą czynnością obsługową.

Wątpliwa jest również instalacja obejmująca tylko część domu, jeśli oczekiwaniem jest poprawa w całym budynku. Wtedy uczciwiej jest powiedzieć, na co realnie wystarczy zakres prac, i zaproponować rozwiązanie miejscowe zamiast układu, który nie domknie bilansu. Zakres prac opisujemy na podstronie Rekuperacja.

Najczęstsze pytania

Czy w istniejącym domu da się zamontować rekuperację?

Da się, choć zakres prac zależy od tego, gdzie poprowadzić kanały. Najczęściej wykorzystuje się nieużytkowe poddasze, sufit podwieszany w korytarzu, zabudowy w narożnikach oraz szachty przy pionach. Tam, gdzie nie ma na to miejsca, stosuje się urządzenia decentralne montowane w ścianie zewnętrznej pojedynczych pomieszczeń. Wybór zależy od układu budynku i od tego, jaką ingerencję w wykończenie akceptujesz.

Czy trzeba kuć ściany?

W typowym montażu w budynku istniejącym kanałów nie wpuszcza się w mury. Prowadzi się je nad stropem, w obniżonym suficie albo w zabudowie, a przez ściany wykonuje jedynie przejścia. W wariancie decentralnym potrzebny jest jeden przewiert przez ścianę zewnętrzną na pomieszczenie. Zakres prac ustalamy po inwentaryzacji, bo dwa domy o tym samym metrażu mogą wymagać zupełnie różnych rozwiązań.

Ile trwa taki montaż?

Układ centralny w gotowym domu to zwykle kilka dni prac instalacyjnych plus roboty wykończeniowe, jeśli trzeba było obniżyć sufit. Urządzenia decentralne montuje się w tempie mniej więcej jednego pomieszczenia dziennie. Termin zależy przede wszystkim od tego, ile prac wykończeniowych pociąga za sobą trasa kanałów, dlatego harmonogram podajemy dopiero po ustaleniu wariantu.

Co zrobić ze starymi kominami wentylacyjnymi?

Nie zostawia się ich otwartych, bo stają się niekontrolowaną drogą przepływu powietrza i psują bilans instalacji. Sposób postępowania zależy od tego, czy przewód obsługuje także urządzenie gazowe albo kominek, bo takie przewody mają inne przeznaczenie i nie wolno ich zamykać. To jeden z punktów, które sprawdzamy podczas inwentaryzacji przed doborem centrali.

Czy rekuperacja przeszkadza kominkowi?

Kominek z otwartą komorą spalania pobiera powietrze z pomieszczenia, więc wentylacja mechaniczna zmienia warunki jego pracy i może zaburzyć ciąg. Rozwiązaniem bywa doprowadzenie powietrza z zewnątrz bezpośrednio do wkładu oraz zamknięta komora spalania. Ten temat rozstrzyga się przed montażem, bo dotyczy bezpieczeństwa, a nie samego komfortu.

Czy urządzenia decentralne są głośne?

Pracują ciszej, niż zwykle się zakłada, ale wentylator znajduje się w pomieszczeniu, więc w cichej sypialni bywa słyszalny na wyższych biegach. Producenci podają poziom hałasu osobno dla każdego stopnia pracy i to jest wartość, którą warto porównywać przed wyborem. W układzie centralnym urządzenie stoi poza pomieszczeniami, więc problem dotyczy raczej przenoszenia dźwięku kanałami.

Czy rekuperacja obniży rachunek za ogrzewanie w starym domu?

Ograniczy straty ciepła związane z wymianą powietrza, więc efekt zależy od tego, jak szczelny jest budynek. W domu po wymianie okien i ociepleniu różnica jest realna, w budynku nieszczelnym znacznie mniejsza, bo powietrze ucieka innymi drogami. Sensowną kolejnością jest najpierw obudowa budynku, potem wentylacja mechaniczna.